Ta gọi đó là gì, khi trong lòng ta cứ cảm thấy có gì đó không đúng?
Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ về người Mỹ gốc Việt cho thấy thế hệ trẻ và thế hệ lớn tuổi thường dùng ngôn từ và niềm tin khác nhau khi nói về các vấn đề sức khỏe tâm thần, khiến việc trao đổi về đề tài này giữa các thế hệ trở nên khó khăn hơn.
Một bạn sinh viên đang ngồi với bà trong gian phòng đầy không khí Tết, hai bà cháu cùng ăn một đĩa bánh chưng nóng hổi. Bạn ấy muốn nói với bà chuyện mình đã đi gặp tham vấn tâm lý từ giữa học kỳ vì căng thẳng và mất động lực. Nhưng bạn ấy ngần ngại. Thay vào đó, bạn lại nói về các lớp ở học kỳ tới, và khoảnh khắc ấy trôi qua.
Các nhà nghiên cứu đã tổ chức những buổi thảo luận nhóm và phỏng vấn cá nhân với 51 người Mỹ gốc Việt ở ba thế hệ tại New Orleans, cùng với các lãnh đạo cộng đồng và các nhà cung cấp dịch vụ y tế. Họ muốn biết những người này cảm nhận thế nào về việc kỳ thị xung quanh các vấn đề sức khỏe tâm thần, và nó khác nhau ra sao giữa các thế hệ (Do et al., 2020).
Từ nhỏ đến giờ, bạn hay nghe nhà mình dùng những từ nào để nói về nỗi buồn hoặc sự căng thẳng dài bất thường?
Nhiều người trẻ tham gia nghiên cứu xem các vấn đề sức khỏe tâm thần là một tình trạng y tế, điều mà bác sĩ hay các nhà tham vấn có thể giúp được. Những người lớn tuổi hơn thì thường cho rằng đó chỉ là giai đoạn nhất thời, gây ra bởi sự căng thẳng hay các vấn đề gia đình, và là điều mà mỗi người nên tự mình vượt qua. Những ngôn từ mà mọi người dùng để mô tả vấn đề sức khỏe tâm thần có sức nặng của riêng nó. Trong tiếng Việt, gọi ai đó là “điên” thì thường nghiêm trọng hơn rất nhiều so với việc dùng từ “crazy” để trêu nhau trong tiếng Anh (Do et al., 2020).
Ở mọi thế hệ, việc giữ thể diện gia đình đều được nhắc đến như một lý do để im lặng thay vì tìm kiếm sự giúp đỡ. Thú vị thay, không phải bạn trẻ nào đã cho rằng vấn đề sức khỏe tâm thần là có thể điều trị cũng sẽ sẵn sàng nói về nó cởi mở hơn. Vẫn có rất nhiều người lo sẽ làm cha mẹ thất vọng hay bị mang ra bàn tán, đặc biệt là trong cộng đồng thân thuộc của họ. Một bạn trẻ mô tả cảm giác này như bị dằn xé giữa hai nền văn hoá, biết là sự giúp đỡ đang ở sẵn ngoài kia, nhưng không biết làm sao tìm đến mà vẫn giữ mặt mũi gia đình an toàn (Do et al., 2020).
Những phát hiện trên bắt nguồn từ một cộng đồng trong một thành phố ở Hoa Kỳ, nên nghiên cứu chưa thể cho biết chúng có còn đúng với các cộng đồng người Việt khác hay không, dù là ở nước ngoài hay tại Việt Nam. Bài nghiên cứu muốn mô tả sự mâu thuẫn giữa việc nhận thấy một cảm xúc với khả năng bày tỏ nó ra - một mâu thuẫn có thể quen thuộc với nhiều gia đình đang sống giữa các thế hệ và các nền văn hoá.
Bạn thường nói điều gì thay cho những điều khó nói trong lòng đối với người bạn yêu thương?
Tài liệu tham khảo
Do, M., McCleary, J., Nguyen, D., & Winfrey, K. (2020). Mental illness public stigma and generational differences among Vietnamese Americans. Community Mental Health Journal, 56(5), 839–853.
