Điều gì đã luôn làm nặng lòng cha mẹ, và thứ họ đã trao cho ta
Một nghiên cứu về người Mỹ gốc Đông Nam Á ở thế hệ thứ hai đã chỉ ra rằng: con cái của những người tị nạn có thể kế thừa nỗi sợ, thói quen giữ im lặng và cả sức mạnh của họ.
Một gia đình nọ sống trong một chung cư cũ, người cha đã đóng kín hết các cửa sổ bằng đinh và lắp hàng tá ổ khóa ở cửa trước, tới nỗi nhiều khách gặp khó khăn để ra ngoài. Qua lời cậu con trai, cha mẹ anh ấy thấy thế giới này chẳng đáng tin chút nào và khó mà sống được (Huỳnh và cộng sự, 2024).
Cậu ấy là một trong 15 người được phỏng vấn cho một nghiên cứu đã công bố vào năm 2024 (Huỳnh và cộng sự, 2024). Tất cả đều được sinh ra tại Mỹ và có cha mẹ hoặc ông bà đến từ Việt Nam, Campuchia hay Lào—phần lớn là dân tị nạn từ chiến tranh ở quê nhà. Trong 60 đến 90 phút của buổi phỏng vấn, các nhà nghiên cứu hỏi cách mà quá khứ gia đình của từng người tham gia đã định hình nên cuộc sống họ, cũng như điều gì đã giúp họ tìm thấy sự chữa lành và sức mạnh.
Một số người tham gia bày tỏ sự nặng nề trong những gì mà thế hệ trước truyền lại. Câu chuyện sống còn của cha mẹ thường xuyên được nhắc trong tuổi thơ họ: chiến tranh, sống sót trong trại tị nạn, mất người thân. Một số khác chia sẻ cha mẹ họ đã vật lộn thế nào để giãi bày cảm xúc: hoặc là chẳng nói lời nào, hoặc là dồn nén rồi bùng nổ một lần. Một số phải gánh vác trách nhiệm của người lớn từ nhỏ. Một phụ nữ kể là phải dạy bảo em thay cha mẹ bởi rào cản ngôn ngữ làm họ khó diễn đạt trong giao tiếp (Huỳnh và cộng sự, 2024).
Câu chuyện nào của gia đình bạn thường nghe đi nghe lại, và câu chuyện nào bạn phải tự ngộ ra từ sự im lặng xung quanh chúng?
Trong khi các cuộc phỏng vấn làm bật lên tác động của sang chấn liên thế hệ thì một khía cạnh khác cũng được thể hiện rõ nét. Nhiều người tham gia nói lên sự đền đáp dành cho các hy sinh của cha mẹ mình thông qua con đường học vấn và những hoài bão trong sự nghiệp. Cha của một người tham gia nữ đã không nói chuyện với cô cả một năm trời vì cô quyết định từ chối cơ hội vào học viện quân sự. Mãi đến khi cô báo đã đậu cao học, ông mới tha thứ cho cô. Cô muốn cha mình biết gia đình họ không hề thất bại. Số khác được truyền lực từ tiền bối đã dẫn dắt họ, như chuyện một giáo viên đưa cho học trò mình một quyển sách về Khơ me đỏ, và rồi, nhiều người biến những gì họ đã chịu đựng thành ngọn đèn dẫn lối, từ viết lách đến công việc hỗ trợ tinh thần hay các công tác cộng đồng (Huỳnh và cộng sự, 2024).
Việc nghiên cứu về sang chấn liên thế hệ thường sẽ tập trung vào những gì bất ổn. Nhưng bài nghiên cứu này cũng mở ra một ý tưởng rằng sự phục hồi cũng có thể lan tỏa giữa các thế hệ trong gia đình. Những ngôn ngữ, hệ giá trị, và cách để sống sót mà thế hệ cha mẹ đã trải qua có thể trở thành một di sản làm nền tảng cho con cháu. Như một người tham gia đã chia sẻ, các cộng đồng Đông Nam Á ở Mỹ chưa “tôn vinh đủ” nền ẩm thực, ngôn ngữ và văn hóa của họ—những tinh túy sâu sắc và đẹp đẽ đến nhường nào (Huỳnh và cộng sự, 2024).
Nghiên cứu này được thực hiện trên một nhóm nhỏ, phần lớn người tham gia trong độ tuổi 20-30 sinh sống tại khu vực Vịnh San Francisco, nên mỗi câu chuyện đã sẻ chia có lẽ không là tiếng nói chung của mọi gia đình. Ở Việt Nam và các cộng đồng người di cư, nhiều gia đình vẫn duy trì các ký ức đặc thù về chiến tranh và những tháng năm khó khăn sau giai đoạn đó. Một người bà luôn trữ gạo trong nhà vượt xa mức cần thiết có thể mang trong mình cả hai điều: nỗi sợ về sự thiếu thốn và kinh nghiệm về việc tích trữ thế này đã giúp gia đình bà có cái bỏ bụng thế nào qua giai đoạn ngặt nghèo.
Điều gì đã làm nặng lòng gia đình bạn mà bạn muốn buông xuống, và điều gì bạn muốn gìn giữ?
Tác giả: Huỳnh Thanh An · Người dịch: Nguyễn Trần Ngọc Ánh
Nguồn tham khảo
Huynh, A., Yeh, C. J., & Tang, P. (2024). Intergenerational trauma and resilience among second-generation Southeast Asian Americans [Sang chấn liên thế hệ và khả năng phục hồi ở người Mỹ gốc Đông Nam Á thế hệ thứ hai]. Asian American Journal of Psychology, 15(2), 158–172. https://doi.org/10.1037/aap0000343
